---

گزارش: عثمان همدرد

16:03:2010

افغانستان از جمله کشورهایی است که بزرگترین منابع دست نخورده ی طبعی را در خود جاداده است. جنگ های بیش از سه دهه و مشکلات ناشی از آن سبب شده است تا مردم این کشور با وجود داشتن منابع بزرگ طبعی نتوانند لااقل احتیاجات خود را از این ذخایر رفع نمایند.

از هشت سال به اینسو که جامعه ی جهانی با حضور گسترده ی خود در افغانستان در بخش های مختلف نظامی و کماکان اقتصادی فعالیت می کنند کار سروی و تثبیت این ذخایر نیز آغاز شده است. هرچند این ذخایر حدود 30 سال پیش نیز از سوی کشورهای خارجی تثبیت شده بود اما نتایج تحقیقات اخیر که با پیشرفته ترین وسایل صورت گرفته نشان می دهد که افغانستان ده ها مرتبه بیشتر از آنچه در گذشته تثبیت شده بود معادن و ذخایر مواد عمده ی طبعی را دارد.

به تازه گی مقامات دولت افغانستان تصمیم گرفته اند که حوزه بزرگ نفت و گاز آمودریا را به بهره برداری بسپارند. این حوزه که از نظر میزان ذخایر گاز و نفت در بین 152 حوزه نفت و گاز کشف شده ی جهان در رده پانزدهم قرار دارد، کار استخراج آن از سوی وزارت معدن به داوطلبی شرکت های خصوصی نفتی جهان واگزار شد.

مقامات وزارت معادن می گویند که قرار است تا دو سال آینده قسمتی از معادن بزرگ گاز و نفت در شمال کشور به بهره برداری سپرده شود که از این راه میلیون ها دالر عواید به دست خواهد آمد.

انجنیر محمد اکرم غیاثی معین معادن این وزارت می گوید آنان در سال گذشته، از جمله 14 بلاک نفت و گاز در حوزه آمودریا و افغان تاجک، دو بلاک گازدار یعنی بلاک باشی کوت و جنگل کلان در ولایت جوزجان و یک بلاک نفت قشقری در ولایت سرپل را به اعلان داوطلبی سپرده اند.

وی می گوید در جریان سال جاری 11 شرکت نفتي تمايل خود را در اين رابطه اعلام کردند که وزارت معادن کشور پيشنهادات هشت شرکت را که با معيارهای تعيين شده همخوانی داشتند، برگزيد و از ميان آنها، تا هنوز یک شرکت نفتی درخواست خود را به این وزارت تسلیم نموده است و در حال حاضر بررسی این درخواست از سوی کميسيونی متشکل از کارشناسان افغان و خارجی آغاز شده است .

مطالعاتی که در حوزه آمودریا و افغان تاجک صورت گرفته است تا حال موجودیت 14 معدن نفت و گاز را تثبیت نموده اند.

"مطالعات که در قسمت حوزه آمودریا و افغان-تاجک شده در مجموع گفته می توانیم که هشت معدن گاز دار و شش معدن نفت دار در شمال افغانستان کشف شده است که این معادن گاز در نواحی شبرغان ولایت جوزجان تثبیت شده و معادن نفت در ولایات سرپل و فاریاب تثبیت شده است.

ذخایری که به کته گوری سنتی در قسمت گاز افغانستان تثبیت شده، در مجموع یک صدو بیست میلیارد متر مکعب گاز در همین هشت معدن بوده که از این جمله پنجاو هشت میلیون متر مکعب گاز استخراج شده و شصت دو میلیاد آن باقی مانده و در قسمت نفت در این شش معدن چهل و پنج میلیون تُن نفت ذخیره جیولوجیکی این شش معدن است، و چهارده اعشاری پنج میلیون تُن ذخیره قابل استخراج آن است. این به این مفهوم نیست که ما در مجموع به همین اندازه گاز و یا نفت داریم."

به گفته آقای غیاثی به اساس مطالعات که صورت گرفته، پنج حوزه رسوبی نفت و گاز در کشور کشف شده که شامل حوزه افغان تاجک و حوزه آمودریا در شمال، حوزه کتواز و هلمند در جنوب و حوزه هرات در غرب افغانستان می باشد.

وی می گوید از جمله ذخایر نفت و گاز افغانستان، حوزه افغان تاجک و آمودریا دارای ذخایر بیشتر و مثمر می باشند که پیش از جنگ های داخلی در کشور کار های در این ساحه صورت گرفته بود و نزدیک به 58 میلیارد متر مکعب گاز از این ذخایر استخراج شده، اما به سبب نا امنی ها در افغانستان این ساحات نیز از فعالیت باز مانده اند.

آقای غیاثی می گوید در مجموع ذخایر نفت و گاز افغانستان، پیش از جنگ های داخلی کشور نزدیک به 10 الی 15 درصد کارهای اکتشافی و تفحصاتی صورت گرفته بود که بیش از 85 درصد این ذخایر تا هنوز دست نخورده باقی مانده است و امیدواری های وجود دارد که ذخایر کشور از این هم بیشتر باشد.

"به اساس راپور های قبلی و نقشه های که قبلاً ترتیب شده بود اداره سروی جیولوجی افغانستان یک سروی دیگری در باره ی ذخایر نفت و گاز افغانستان انجام داد که به این حساب تنها در حوزه شمال کشور (افغان- تاجک و آمودریا) چهارصدو چهل وچهار میلیارد متر مکعب گاز و دو صدو نوزده میلیون تن نفت را ارزیابی کردند.

ما امید وار هستیم که ذخایر بزرگ نفت و گاز در افغانستان موجود است."

وی می گوید با در نظرداشت معادن بزرگ نفت و گاز که در جمهوری ترکمنستان و ازبکستان تثبیت شده است، ادامه این طبقات به داخل افغانستان است، همچنان به اساس تحقیقات اخیر وزارت معادن کشور و مرکز تحقیقات زمین شناسی ایالات متحده امریکا، که چهار سال را در بر گرفت، نفت و گاز افغانستان به مراتب بیشتر از آن است، که پیش از این از سوی شوروی سابق اعلام شده بود.

آقای غیاثی می گوید بعد از تشکیل اداره مؤقت وزارت معادن با در نظر داشت پالیسی دولت و یا سپردن معادن به سکتور های خصوصی، قوانین جدید نفت و گاز را ترتیب نموده که بعد از طی مراحل آن به پارلمان کشور و توشیع رییس جمهور، شماری از بلاک های نفت و گاز شمال کشور به داوطلبی سپرده شد.

"بعد از ایجاد اداره مؤقت وزارت معادن با نظرداشت پالیسی اقتصادی دولت یعنی روفتن به طرف بازار یا سپردن معادن به سکتور در قدمه اول ما بالای قوانین نفت و گاز یا قانون معادن کار کردیم.

تا وقتیکه ما یک قانون نداشته باشیم، قرارداد کردن بدون قانون هیچ کمپنی حاضر نمی شود و آن قرارداد ها شفاف هم نمی باشد، وزارت معدن در سال گذشته اولین بار اقدام کرد که دو بلاک گاز دار را به اعلان داوطلبی سپرد و همچنان یک بلاک نفت دار شقری در ولایت سرپل در مجموع سه بلاک که دو بلاک گاز و یک بلاک نفت را به اعلان داوطلبی بین المللی سپرد."

افغانستان از نظر معادن زیر زمینی نسبتاً غنی محسوب می شود، اما بنابر جنگ های داخلی و اقتصاد ضعیف، این ذخایر دست نخورده باقی مانده است و تا هنوزهم این توانایی را ندارد که درساحه ی تفحص و اکتشافات نفت و گاز، کاری انجام دهد.

افغانستان دردهه ی 50 و60 میلادی شاهد استخراج و حتی صدور نفت وگاز از طریق پایپ لاین به مسافه ی 100 کیلومتر به خاک اتحاد شوروی سابق بود، اما حوادث بعدی اتفاق افتاده در این کشور سبب شد تا این پروسه از فعالیت باز ماند.

علاوه بر اتحاد شوروی وقت، از گاز طبيعی در شمال کشور، فابریکات کود برق مزار شريف در سال 1350 خورشیدی از گاز معدن خواجه گوگردک در شبرغان تامين می شد.

به نقل از گزارش منتشره ی بی بی سی پیش از این وزیر پیشین وزارت معادن افغانستان گفته بود که قرار است کارشناسان امریکایی، برنامه ی نمونه برداری از منابع تازه کشف شده ی افغانستان را آغاز کنند، اما تا هنوز فعالیتی در این مورد صورت نگرفته است.

از سوی دیگر وزارت معادن افغانستان با گذشت هشت سال و کمک های هنگفت جامعه جهانی در این کشور به استثنای سپردن کار استخراج معدن مس عینک در ولایت لوگر به یک کمپنی چینایی، تا هنوز قادر به استخراج و استفاده یا آغاز کار از دیگر معادن نشده است.

آگاهان به این باور اند، در صورتیکه دولت به استخراج این گنجینه طبیعی دست یابد، با توجه به ضروریات عصر، بدون شک افغانستان از جمله کشور های خواهد بود که سالانه ده ها میلیون دالر از این معادن عواید بدست خواهد داشت و هزاران تن مصروف کار خواهند شد.